Tết Nguyên đán và nguồn gốc ngày lễ này ở Trung Quốc
Tết Nguyên Đán (Tết Âm lịch) là dịp lễ cổ truyền quan trọng và thiêng liêng nhất trong năm của người Trung Quốc, bắt đầu từ ngày mùng 1 tháng Giêng theo lịch âm. Đây không chỉ là cột mốc đánh dấu sự khởi đầu của một năm mới với những ước mong về tài lộc, an khang, mà còn là khoảng thời gian để những người con xa xứ trở về quây quần, sum họp bên gia đình.
Về nguồn gốc lịch sử, sự ra đời của Tết Nguyên Đán gắn liền với những truyền thuyết văn hóa từ hàng ngàn năm trước:
- Tục cúng tế thời Vua Thuấn (khoảng 4.000 năm trước): Truyền thuyết kể rằng, khi Vua Thuấn lên ngôi, ông đã dẫn dắt quần thần cử hành lễ cúng tế trời đất vào ngày đầu tiên của tháng Giêng để cầu cho quốc thái dân an. Từ đó, ngày này chính thức trở thành thời điểm khởi đầu cho một năm mới.
- Sự ra đời của Âm lịch thời Tam Hoàng Ngũ Đế (khoảng 5.000 năm trước): Khi người Trung Hoa cổ đại bắt đầu quan sát chu kỳ mặt trăng để sáng tạo ra Âm lịch, ngày mùng 1 tháng Giêng đã được chọn làm mốc đánh dấu sự khởi đầu của mùa xuân và một chu kỳ sản xuất nông nghiệp mới.
- Huyền thoại về con quái vật "Niên" (Nian): Bên cạnh các nghi lễ lịch sử, ngày Tết còn gắn liền với giai thoại diệt trừ quái vật "Niên" – loài thú dữ thường xuất hiện vào đêm cuối năm để quấy phá. Để xua đuổi nó, người dân đã dán giấy đỏ, đốt pháo hoa và gõ cồng chiêng. Phong tục này trải qua nhiều thế hệ đã trở thành thói quen trang trí câu đối đỏ và bắn pháo hoa đón Tết ngày nay.
Dù trải qua bao biến thiên lịch sử, Tết Nguyên Đán vẫn giữ nguyên giá trị cốt lõi là biểu tượng của sự đoàn viên và hy vọng. Nếu bạn là một người yêu thích tìm hiểu văn hóa phương Đông, chuyến du lịch Trung Quốc vào dịp Tết Âm lịch sẽ là hành trình tuyệt vời để bạn trực tiếp hòa mình vào không khí lễ hội rực rỡ và khám phá những mỹ tục độc đáo của người dân nơi đây.
Các phong tục Tết cổ truyền của Trung Quốc
Mỗi độ xuân về, không khí Tết Nguyên Đán lại tràn ngập khắp các nẻo đường đất nước Trung Hoa. Những mỹ tục truyền thống được gìn giữ qua hàng ngàn năm không chỉ thể hiện niềm tin tâm linh mà còn thể hiện tinh thần hướng về nguồn cội và mong ước bình an của người dân.
Dán thần giữ cửa
Dán hình Thần giữ cửa (Môn Thần) lên hai cánh cửa chính là tập tục có lịch sử lâu đời, gắn liền với truyền thuyết về hai vị thần Thân Đồ và U Uất có khả năng diệt trừ tà ma. Hình ảnh hai vị thần với dáng vẻ uy nghiêm, trang phục oai phong, tay cầm binh khí được in sắc nét trên nền giấy đỏ rực rỡ. Người dân tin rằng, Môn Thần đứng gác trước cổng sẽ xua đuổi điều xấu, ngăn chặn tà khí xâm nhập, từ đó bảo vệ cuộc sống bình an, êm đấm cho gia đạo trong suốt cả năm.
Treo câu đối, treo chữ Phúc ngược
Những dải câu đối đỏ (Xuân liên) viết bằng mực đen hoặc nhũ vàng với những lời chúc xuân giàu ý nghĩa được dán sóng đôi hai bên cửa chính. Cùng với câu đối, chữ "Phúc" (福) cũng được trang trí trang trọng tại cửa hoặc trong nhà. Điểm đặc biệt là chữ "Phúc" thường được dán ngược (Phúc đảo - 福倒), bởi trong tiếng Trung, từ "đảo" (ngược) đồng âm với từ "đáo" (đến). Do đó, "Phúc đảo" mang hàm ý vô cùng tốt lành là "Phúc đã đến nhà".
Dọn dẹp nhà cửa
Trước khi chính thức bước sang năm mới, các gia đình Trung Quốc thường dành khoảng một tuần để tiến hành tổng vệ sinh toàn bộ nhà cửa. Phong tục này xuất phát từ quan niệm "tẩy trần đón xuân" – lau dọn sạch sẽ từng ngóc ngách để xua đi bụi bặm, xui xẻo và vận khí không tốt của năm cũ, đồng thời mở đường đón nhận tài lộc, sinh khí mới. Người dân thường dùng nước thơm hoặc xông hương trầm sau khi dọn dẹp để không gian sống vừa sạch sẽ vừa thanh tịnh.
Trang trí nhà cửa rực rỡ
Bên cạnh câu đối và chữ Phúc, không gian nhà cửa còn được hoàng tráng hóa bởi những chiếc đèn lồng giấy đỏ lung linh cùng các bức tranh Tết (Niên họa) nhiều màu sắc. Những bức tranh này thường vẽ hình em bé béo tròn, cá chép, hoa mẫu đơn hay thần tài – tượng trưng cho sự sung túc, phú quý và trường thọ. Khắp các con phố hay góc nhà tại Trung Quốc trong thời gian này đều chìm đắm trong sắc đỏ rực rỡ, tạo nên không khí rộn rã, tràn đầy sức sống.
Đón giao thừa
Đêm giao thừa (Trừ tịch) được xem là thời khắc thiêng liêng nhất trong cả kỳ nghỉ Tết. Tất cả các thành viên trong gia đình, dù đi làm hay đi học xa, đều cố gắng trở về quây quần bên mâm cơm đoàn viên. Sau nghi thức thắp hương tri ân tổ tiên, cả nhà cùng thưởng thức những món ăn truyền thống mang biểu tượng may mắn như sủi cáo (hình dáng giống thỏi vàng), bánh niên cao (cầu mong thăng tiến) hay mì trường thọ. Khi đồng hồ điểm đúng 0 giờ, tiếng pháo hoa rực rỡ cùng lời chúc tụng hỷ hoan chính thức khép lại năm cũ và mở ra một năm mới tràn đầy hy vọng.
Mặc đồ đỏ
Vào những ngày đầu xuân, từ người già đến trẻ nhỏ đều ưu ái khoác lên mình những bộ quần áo, phụ kiện mang sắc đỏ tươi tắn. Trong văn hóa Trung Hoa, màu đỏ tượng trưng cho năng lượng mặt trời, sự may mắn, thịnh vượng và có khả năng xua đuổi những điều xui xẻo. Việc mặc đồ đỏ không chỉ tạo nên sắc màu lễ hội vô cùng rực rỡ mà còn thể hiện mong ước về một năm mới tràn đầy sức khỏe, tài lộc và niềm vui.
Mừng tuổi bằng phong bao đỏ
Phong tục lì xì (Hồng bao) mang ý nghĩa gửi gắm lời chúc may mắn, bình an và sức khỏe. Bậc cao niên và người lớn tuổi sẽ mừng tuổi trẻ nhỏ những chiếc phong bao đỏ thắm bên trong chứa tiền mặt (thường chọn mệnh giá mang số may mắn như 6, 8, 9). Đồng thời, con cháu cũng dâng lì xì cho cha mẹ, ông bà để cầu chúc thọ tỷ nam sơn. Nét đẹp văn hóa này ngày nay còn được mở rộng sang đồng nghiệp, bạn bè như một lời cảm ơn và thắt chặt tình cảm trong năm mới.
Chúc Tết và du xuân
Từ sáng mùng 1 Tết, mọi người bắt đầu hành trình đi chúc Tết (Bái niên) người thân, họ hàng, hàng xóm và bạn bè. Khách đến nhà thường mang theo những giỏ quà Xuân như hoa quả, bánh kẹo và không quên trao nhau những phong bao lì xì cùng lời chúc an khang thịnh vượng. Đây là cơ hội tuyệt vời để mọi người thắt chặt tình cảm gia đình, bỏ qua những bất hòa của năm cũ và chia sẻ những niềm vui, dự định tốt đẹp trong những ngày đầu năm.
Tham gia hội hoa đăng
Rằm tháng Giêng (Tết Nguyên Tiêu) là ngày lễ đánh dấu sự kết thúc của chuỗi hoạt động mừng Tết Nguyên Đán. Vào đêm này, khắp các nẻo đường bừng sáng bởi Hội hoa đăng náo nhiệt. Người dân xuống đường ngắm nhìn vô số chiếc đèn lồng đủ hình dáng, tham gia giải câu đố trên đèn, xem múa lân sư rồng hay thả hoa đăng trên sông để gửi gắm nguyện ước. Bữa ăn gia đình vào ngày này cũng không thể thiếu món bánh trôi nước (Thang viên), biểu tượng cho sự đoàn viên, trọn vẹn và viên mãn.
Đi chùa cầu phúc
Để khởi đầu một năm mới thanh tịnh và an yên, người dân Trung Quốc thường cùng gia đình đến các đền chùa lớn thắp hương dâng lễ, xin chữ hoặc thỉnh bùa bình an. Việc cầu phúc đầu năm thể hiện lòng thành kính đối với thần Phật, tổ tiên, đồng thời gửi gắm mong ước về một năm mới mưa thuận gió hòa, gia đình hòa thuận, công danh sự nghiệp đều thuận lợi và suôn sẻ.
Ẩm thực Tết phong phú của người Trung Quốc
Mâm cơm ngày Tết của người Trung Quốc không chỉ là sự kết tinh của nghệ thuật ẩm thực tinh tế mà còn chứa đựng vô vàn thông điệp tâm linh tốt lành. Mỗi món ăn xuất hiện trong bữa cơm đoàn viên đều mang những ý nghĩa biểu tượng sâu sắc, gửi gắm mong ước về một năm mới an khang, thịnh vượng:
- Cá nguyên con (Thượng hữu dư): Trong tiếng Trung, từ "cá" (Nư - 鱼) đồng âm với từ "dư" (Nư - 余) trong "dư dả". Do đó, món cá – thường được hấp hoặc kho nguyên con giữ trọn đầu đuôi – là hình ảnh tượng trưng cho sự sung túc, "niên niên hữu dư" (năm nào cũng có dư dả tài lộc và may mắn).
- Mì trường thọ: Đúng như tên gọi, những sợi mì được làm thật dài, dai và không bị ngắt đứt trong quá trình chế biến hay thưởng thức chính là lời cầu chúc cho sức khỏe dẻo dai, bình an và trọn vẹn thọ tỷ nam sơn.
- Sủi cảo: Là món ăn biểu tượng không thể thiếu, đặc biệt ở miền Bắc Trung Quốc vào đêm giao thừa. Với hình dáng uốn cong giống như những thỏi bạc cổ (Kim nguyên bảo), việc làm và ăn sủi cảo mang ý nghĩa chiêu tài tiến bảo, đón nhận may mắn và của cải vào nhà trong năm mới.
- Bánh tổ (Niên cao): Được làm từ bột gạo nếp thơm dẻo kết hợp với đường mật, bánh tổ có tên gọi "Niên cao" (年糕) đồng âm với "niên niên cao" (mỗi năm một cao hơn). Món bánh này thể hiện mong ước về sự thăng tiến trong công danh, sự nghiệp và cuộc sống ngày càng viên mãn, ngọt ngào.
- Mâm cỗ đoàn viên: Bên cạnh các món ăn mang tính biểu tượng đặc thù, mâm cỗ Tết còn quy tụ các món chế biến từ thịt gà nguyên con (tượng trưng cho sự khởi đầu và kết thúc trọn vẹn), thịt heo, thịt vịt cùng nhiều loại rau củ may mắn. Tất cả được chuẩn bị tỉ mỉ và bày biện cầu kỳ, vừa thể hiện sự hiếu khách, vừa tạo nên không khí ấm cúng, sum vầy của các thành viên gia đình sau một năm xa cách.
Hy vọng những thông tin trên từ TransViet sẽ giúp chuyến tour Trung Quốc vào dịp Tết Nguyên Đán của bạn sắp tới sẽ thú vị, nhiều trải nghiệm và trọn vẹn hơn nhé!
